Analiza kosztów pracy

W zakresie oceny kosztów pracy na tle produkcji i całkowitych kosztów własnych oraz zatrudnienia wykorzystuje się pewien zestaw wskaźników:

1) Wskaźnik relacji całkowitych kosztów pracy do wartości produkcji sprzedanej netto:

Kpcpsn = (Kpc / Psn) * 100

2) Wskaźnik relacji kosztów pracy wynagrodzeń do wartości produkcji sprzedanej netto:

Kwpsn = (Kw / Psn) * 100

3) Wskaźnik relacji pozawynagrodzeniowych kosztów pracy do wartości produkcji sprzedanej netto:

Kpppsn = (Kpp / Psn) * 100

4) Wskaźnik udziału pozawynagrodzeniowych kosztów pracy w całkowitych kosztach pracy:

Kppkpc = (Kpp / Kpc) * 100

5) Wskaźnik relacji pozawynagrodzeniowych kosztów pracy do kosztów wynagrodzeń:

Kppkw = (Kpp / Kw) * 100

6) Wskaźnik produktywności kosztów pracy:

Psnkpc = (Psn / Kpc) * 100

gdzie:
Kpc – całkowite koszty pracy
Kw – koszty wynagrodzeń
Kpp – pozawynagrodzeniowe koszty pracy
Psn – produkcja sprzedana netto

Analiza kosztów pracy może mieć formę opisową albo przyczynową. Analiza przyczynowa zmierza do rozpoznania i oceny czynników powodujących różnice między porównywanymi kosztami pracy. Aby ją wykonać trzeba dysponować danymi liczbowymi wyrażającymi czynniki je kształtujące i ze względu na dużą pracochłonność jest rzadko wykonywana. Zwykle analizę kosztów pracy ogranicza się do analizy opisowej.

Przykład analizy opisowej:

Wartość wskaźników wykorzystywanych w analizie kosztów pracy w latach 2009-2011
Wyszczególnienie 2009 2010 2011
wskaźnik relacji całkowitych kosztów pracy do wartości produkcji sprzedanej netto (Kpcpsn) 48,9% 51,3% 50,2%
wskaźnik relacji kosztów wynagrodzeń do wartości produkcji sprzedanej netto (Kwpsn) 39,3% 41,2% 39,4%
wskaźnik relacji pozawynagrodzeniowych kosztów pracy do wartości produkcji sprzedanej netto (Kpppsn) 9,6% 10,1% 10,8%
wskaźnik udziału pozawynagrodzeniowych kosztów pracy w całkowitych kosztach pracy (Kppkpc) 19,6% 19,7% 21,4%
wskaźnik relacji pozawynagrodzeniowych kosztów pracy do kosztów wynagrodzeń (Kppkw) 24,4% 24,5% 27,3%
wskaźnik produktywności kosztów pracy (Psnkpc) 204,7% 195,0% 199,3%

Z danych przedstawionych w tabeli wynika, iż w badanym przedsiębiorstwie w ciągu analizowanego okresu systematycznemu zwiększeniu ulegał wskaźnik relacji pozawynagrodzeniowych kosztów pracy do wartości produkcji sprzedanej netto. W roku 2009 wynosił on 9,6%, podczas gdy w roku 2011 było to 10,8% (wzrost o 12,5%). Wzrost należy uznać negatywnie, ponieważ jest jeszcze większe obciążenie wartości sprzedaży produktów pozawynagrodzeniowymi kosztami pracy. Zwiększeniu ulegał także wskaźnik udziału pozawynagrodzeniowych kosztów pracy w całkowitych kosztach pracy (z 19,6% w roku 2009 do 21,4% w 2011 roku, wzrost o 9,2%). Oznacza to, że udział kosztów pracy w kosztach własnych wynosi 21,4%. Również wskaźnik relacji pozawynagrodzeniowych kosztów pracy do kosztów wynagrodzeń ulegał zwiększeniu. W 2009 roku wynosił 24,4%, natomiast w 2011 roku 27,3% (wzrost o 11,9%). Wskaźnik ten określa, jaki poziom kosztów jest bezpośrednio związany z systemem motywacji, a jaki ma związek pośredni. W tym przypadku rosnąca relacja poddawana jest krytyce z punktu widzenia skutecznego oddziaływania motywacyjnego.
Wskaźnik relacji całkowitych kosztów pracy do wartości produkcji sprzedanej netto w badanym okresie najpierw wzrósł (z 48,9% w 2009 roku do 51,3% w 2010 roku, wzrost o 4,9%), a potem zmniejszył się (z 51,3% w 2010 roku do 50,2%, w 2011 roku, spadek o 2,1%). Spadek należy ocenić pozytywnie, gdyż występuje mniejsze obciążenie wartości sprzedaży produktów całkowitymi kosztami pracy. Jednak poziom tego wskaźnika jest za wysoki.
Wskaźnik relacji kosztów wynagrodzeń do wartości produkcji sprzedanej netto w analizowanym okresie wzrósł z 39,3% w 2009 roku do 41,2% w 2010 roku (wzrost o 4,8%). Z kolei w 2011 roku wskaźnik ten wyniósł 39,4% i uległ zmniejszeniu w porównaniu z 2010 rokiem (spadek o 4,4%). Spadek tutaj również należy ocenić pozytywnie, ponieważ przedstawia mniejsze obciążenie wartości sprzedaży produktów kosztami wynagrodzeń.
W analizowanym okresie zaobserwowano również zarówno spadek, jaki i wzrost produktywności kosztów pracy. W 2009 roku wskaźnik ten wyniósł 204,7% i zmniejszył się o 4,7% w stosunku do roku 2010. Natomiast w kolejnym okresie zwiększył się o 2,2% (z 195% w 20010 roku do 199,3% w 2011 roku). Wzrost tego wskaźnika jest zjawiskiem korzystnym i pożądanym, aby przywrócić go do stanu z 2009 roku. Wydajność produktywności kosztów pracy musi rosnąć szybciej od wartości produkcji sprzedanej.
Przeprowadzona analiza nie obejmuje całości problematyki wchodzącej w zakres analizy kosztów pracy. Dokładniejsza analiza winna być uzupełniona analizą przyczynową, aby sprawdzić co powoduje zawyżenie albo zaniżenie wskaźnika.