Analiza sprawności działania

Wskaźniki sprawności działania, nazywane również wskaźnikami aktywności gospodarczej służą do oceny efektywności wykorzystywania zasobów majątkowych.1 Pozwalają one stwierdzić jak szybko krążą zasoby majątkowe firmy.
Sprawność działania przedsiębiorstwa ocenia się przez pryzmat wygenerowanych przez nie przychodów. Przy ich pomocy ocenia się, jak intensywnie wykorzystywany jest posiadany przez jednostkę gospodarczą majątek.

Do oceny sprawności działania przedsiębiorstwa stosuje się przynajmniej trzy wskaźniki rotacji (obrotowości), które są najbardziej przydatne:2

  • wskaźnik rotacji zapasów,
  • wskaźnik rotacji należności krótkoterminowych,
  • wskaźnik rotacji zobowiązań krótkoterminowych.

Wskaźnik rotacji zapasów, będący relacją przychodów ze sprzedaży do wartości średnich zapasów w analizowanym okresie, określa, ile razy nastąpi wymiana zapasów w przedsiębiorstwie. Często wskaźnik ten przedstawia się jako relację średniego stanu zapasów do przychodów ze sprzedaży pomnożoną przez liczbę dni w badanym okresie, aby ustalić, co ile dni następuje odnowienie zapasów.
Przedstawiają to wzory:

wskaźnik rotacji zapasów w razach

Wskaźnik rotacji zapasów w razach

wskaźnik rotacji zapasów w dniach

Wskaźnik rotacji zapasów w dniach

Interpretacja wskaźnika rotacji zapasów sprowadza się do określenia, czy ilość i czas rotacji nie jest zbyt długi. Posiadanie nadmiernych zapasów może spowodować powstawanie dodatkowych kosztów, a także zaleganie w magazynie towarów i materiałów.3 Zbyt niski poziom tego wskaźnika może być zjawiskiem niekorzystnym. Brak niezbędnych zapasów może spowodować zastoje produkcyjne lub wstrzymanie sprzedaży towarów.

Wskaźnik rotacji należności krótkoterminowych jest relacją przychodów ze sprzedaży do średniego stanu należności krótkoterminowych w badanym okresie. Określa on, ile razy w ciągu tego okresu przedsiębiorstwo odtwarza swoje należności. Aby pokazać, średnio co ile dni następuje spłata należności, liczy się często wskaźnik rotacji należności w dniach, który jest relacją średniego stanu należności krótkoterminowych do przychodów ze sprzedaży pomnożoną przez liczbę dni badanego okresu. Sposób obliczania odbywa się według następującej formuły:

wskaźnik rotacji należności krótkoterminowych w razach

Wskaźnik rotacji należności krótkoterminowych w razach

wskaźnik rotacji należności krótkoterminowych w dniach

Wskaźnik rotacji należności krótkoterminowych w dniach

Analiza wskaźnika rotacji należności pokazuje, jaka jest skuteczność funkcjonowania działu windykacyjnego przedsiębiorstwa. Jeżeli wskaźnik spada, to z reguły jest to znak sprawniejszego działania tych służb.4

Wskaźnik rotacji zobowiązań krótkoterminowych określa, jak regulowane są zobowiązania bieżące przez przedsiębiorstwo. Ma on istotne znaczenie dla kontrahentów, banków, inwestorów, a także instytucji rządowych w związku z zobowiązaniami publicznoprawnymi. Oblicza się go jako stosunek przychodów ze sprzedaży do średniego stanu zobowiązań krótkoterminowych. Aby ustalić średnio, co ile dni jednostka gospodarcza spłaca swoje zobowiązania krótkoterminowe, liczy się wskaźnik rotacji zobowiązań w dniach, który jest relacją średniego stanu zobowiązań krótkoterminowych do przychodów ze sprzedaży pomnożoną przez liczbę dni analizowanego okresu. Wskaźniki te oblicza się według następujących wzorów:

wskaźnik rotacji zobowiązań krótkoterminowych w razach

Wskaźnik rotacji zobowiązań krótkoterminowych w razach

wskaźnik rotacji zobowiązań krótkoterminowych w dniach

Wskaźnik rotacji zobowiązań krótkoterminowych w dniach

Przy analizie tego wskaźnika można wyciągnąć wniosek, że optymalny jest jak najdłuższy czas, po jakim regulujemy nasze zobowiązania. Należy jednak uważać na:5

  • utratę zaufania kontrahentów,
  • w niektórych przypadkach konieczność zapłacenia ustawowych odsetek lub innych kosztów,
  • narażenie się na monity ze strony dłużnika,
  • pogorszenie wyników finansowych, co może być źle odczytane przez instytucje zewnętrzne (np. banki).

W przypadku tego wskaźnika jego zbyt wysoki poziom może być negatywnie przez analityków. Regulowanie zobowiązań po kilku miesiącach zawsze jest odczytywane jako słabość przedsiębiorstwa.

Powyższe wskaźniki rotacji powinny być analizowane we wzajemnym powiązaniu, z wykorzystaniem tzw. cyklu konwersji gotówki.

Cykl konwersji gotówki obejmuje okres, jaki upływa od momentu wydatkowania przez przedsiębiorstwo gotówki na zapłatę za zakupione materiały do momentu wpływu gotówki ze sprzedaży wytworzonych produktów.6 Można stwierdzić, że jest to czas pozostawania niejako bez środków gotówkowych. Cykl konwersji gotówki oblicza się wykorzystując do tego wskaźniki rotacji zapasów, należności i zobowiązań krótkoterminowych w dniach.
Cykl konwersji gotówki jest różnicą między rotacją zapasów i należności krótkoterminowych, a okresem spłaty zobowiązań krótkoterminowych. Wyraża to wzór:7

Cykl konwersji gotówki

Cykl konwersji gotówki pokazuje, po ilu dniach od momentu wydatkowania gotówki wraca ona do przedsiębiorstwa. Im krótszy jest cykl gotówki, tym lepiej gdy jest zapotrzebowanie na finansowanie z zewnątrz. Wskaźnik ten również zależy w dużym stopniu od specyfiki działalności i dlatego może być bardzo zróżnicowany w poszczególnych przedsiębiorstwach. W sytuacji, gdy wskaźnik jest ujemny, działalność operacyjna przedsiębiorstwa jest finansowana z zobowiązań krótkoterminowych. Dla jednostki gospodarczej jest to korzystna sytuacja, jednakże przez inwestorów odczytywana jako niekorzystna.
Mając na uwadze powyższe rozważania przyjmuje się za punkt odniesienia przy interpretacji wskaźników rotacji, iż przeciętnie:8

  • cykl inkasa należności krótkoterminowych powinien wynosić do 60 dni,
  • cykl spłaty zobowiązań krótkoterminowych powinien wahać się w okolicach 65-70 dni,
  • cykl konwersji zapasów powinien się kształtować:
    – na poziomie do 15 dni w usługach,
    – w granicach 15-45 dni w handlu,
    – oraz od 45 do 90 dni w przemyśle.

Wynika z tego, że cykl konwersji gotówki w usługach powinien wynosić 5-10 dni, w handlu 5-40 dni, a w przemyśle 35-85 dni.
Tak więc wskaźniki sprawności działania ukazują efektywność gospodarowania posiadanymi zasobami przez przedsiębiorstwo.


1 Gabrusewicz W., Podstawy analizy finansowej, PWE, Warszawa 2005, s. 239.
2 Kobyłecki M., Analiza finansowa poradnik, IDM, Warszawa 2007, s. 55-56.
3 Rybicki P., Sprawozdanie finansowe. Co mówi o firmie?, Poltext, Warszawa 2009, s. 128.
4 Ibidem, s. 129.
5 Ibidem, s. 130.
6 Nowak E., Analiza sprawozdań finansowych, PWE, Warszawa 2008, s. 227.
7 Ibidem, s. 228.
8 Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Analiza finansowa przedsiębiorstwa, TNOiK, Toruń 2005, s. 82.

Powrót