Rachunek przepływów pieniężnych

Rachunek przepływów pieniężnych jest obligatoryjnym elementem rocznego sprawozdania finansowego. Obowiązek jego sporządzania mają tylko niektóre podmioty. Obowiązkiem tym zostały objęte spółki akcyjne, wszystkie banki, zakłady ubezpieczeń, jednostki działające na podstawie przepisów o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych oraz pozostałe podmioty, które osiągnęły lub przekroczyły dwa z trzech warunków:1

  • średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,
  • suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiło równowartość w walucie polskiej co najmniej 2.500.000 euro,
  • przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowych stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5.000.000 euro.

Rachunek przepływów pieniężnych nazywany jest także sprawozdaniem z przepływów pieniężnych lub w skrócie rachunkiem Cash Flow.2 Celem sporządzenia tego elementu sprawozdania finansowego jest uzyskanie podstawy oceny możliwości jednostki gospodarczej do generowania środków pieniężnych oraz potrzeb w zakresie ich wykorzystania. Powinien umożliwiać przede wszystkim uzyskanie informacji na temat stopnia płynności finansowej. Istotnym elementem tego rachunku jest pokazanie aktywności jednostki w ściąganiu należności, a także zdolności do spłaty zobowiązań.

Rachunek przepływów pieniężnych składa się z trzech podstawowych grup:3

  1. przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej,
  2. przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej,
  3. przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej.

Zasadę budowy sprawozdania z przepływów środków pieniężnych przedstawia poniższy schemat:

Zasada budowy sprawozdania z przepływów środków pieniężnych

Źródło: Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Analiza finansowa przedsiębiorstwa, TNOiK, Toruń 2005, s. 106.

Przepływy pieniężne z działalności operacyjnej wynikają z podstawowej działalności przedsiębiorstw.4

Przykładami przepływów z działalności operacyjnej mogą być:

  • środki pozyskane ze sprzedaży towarów, wyrobów gotowych i świadczenie usług,
  • środki pozyskane z tytułu opłat i prowizji,
  • płatności dla dostawców za otrzymane materiały, towary i usługi,
  • płatności na rzecz pracowników,
  • płatności lub zwroty podatków dochodowych, z wyjątkiem powiązanych z działalnością finansową lub inwestycyjną.

Środki pieniężne uzyskane w działalności operacyjnej są bardzo ważne z punktu widzenia zapewnienia płynności finansowej. Utrzymywanie się w długim okresie ujemnych przepływów z działalności operacyjnej świadczy o bardzo niskiej rentowności przedsiębiorstwa, problemach z płynnością finansową i wskazuje na upadłość w niedługim okresie.
Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej pokazują wielkość wpływów i wydatków związanych z nabywaniem lub zbywaniem składników aktywów trwałych i krótkoterminowych aktywów finansowych, a także wszystkie z nimi związane pieniężne koszty i korzyści.5 Przykładem mogą być otrzymane dywidendy od udziałów w obcych jednostkach, wydatki środków pieniężnych na pozyskanie środków trwałych, wpływy środków pieniężnych ze sprzedaży udziałów w obcych podmiotach.
Przepływy z działalności finansowej mogą wykazywać w różnych okresach zarówno saldo dodatnie, jak i saldo ujemne. W okresach rozwoju działalności przedsiębiorstwo zazwyczaj korzysta z zewnętrznych źródeł finansowania, co przejawia się zwiększonymi wpływami środków pieniężnych i prowadzi do uzyskania nadwyżki wpływów nad wydatkami.6 Z kolei w następnych okresach działalności przedsiębiorstwo spłaca zadłużenie oraz pokrywa koszty kapitału obcego, co przejawia się zwiększonym odpływem środków pieniężnych i prowadzi do osiągnięcia ujemnego salda środków pieniężnych z działalności finansowej.

Rachunek przepływów pieniężnych może być sporządzony metodą bezpośrednią lub pośrednią, o czym decyduje kierownik jednostki.7 Wzór sprawozdania z przepływów
pieniężnych sporządzonego metodą bezpośrednią i pośrednią przedstawia poniższa tabela.

Rachunek przepływów pieniężnych

Źródło: Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Analiza finansowa przedsiębiorstwa, TNOiK, Toruń 2005, s. 30-31.

Metoda bezpośrednia polega na ustalaniu rzeczywistych przepływów pieniężnych ze wszystkich rodzajów działalności przy zastosowaniu metody kasowej.8 Wymaga to przeprowadzenia analizy zapisów księgowych dokonanych w ciągu okresu sprawozdawczego na kontach środków pieniężnych. Podstawową zaletą tej metody jest to, że przejrzyście przedstawia ona wszystkie obszary związane z wydatkowaniem i wpływem gotówki. Do wad metody bezpośredniej zalicza się duże koszty związane z pozyskiwaniem danych, a także dużą pracochłonność przy pozyskiwaniu potrzebnych danych.
Metoda pośrednia polega na tym, że wynik finansowy netto koryguje się o pozycje niepowodujące zmiany stanu środków pieniężnych lub ich ekwiwalentów, jak też o wyniki innych działalności niż operacyjna oraz elementy pieniężne wyniku, które zalicza się do działalności inwestycyjnej lub finansowej.9

Zaletami tej metody są między innymi:

  • ukazuje powiązania, jakie zachodzą pomiędzy poszczególnymi elementami sprawozdania finansowego,
  • daje możliwość planowania przepływów pieniężnych w powiązaniu z planowanym zyskiem i poziomem majątku obrotowego.

Główną wadą metody pośredniej jest mniejsza czytelność pokazania powiązania między wpływami i wydatkami.Obowiązująca w Polsce Ustawa o Rachunkowości daje przedsiębiorstwom swobodę wyboru metody sporządzania tej części rachunku przepływów pieniężnych. Zgodnie jednak z zasadą ciągłości, raz wybrana metoda powinna być w kolejnych latach konsekwentnie stosowana i może zostać zmieniona tylko w uzasadnionych przypadkach.10

Rachunek przepływów pieniężnych informuje przede wszystkim o płynności finansowej jednostki, oraz uzupełnia wcześniej prezentowany bilans, który pokazuje stan majątku i źródła jego finansowania oraz rachunek zysków i strat, prezentujący poziom rentowności prowadzonej działalności.


1 Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Analiza finansowa przedsiębiorstwa, TNOiK, Toruń 2005, s. 105.
2 Sierpińska M., Wędzki D., Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 2001, s. 54.
3 Rybicki P., Sprawozdanie finansowe. Co mówi o firmie?, Poltext, Warszawa 2009, s. 141.
4 Buk H., Sprawozdawczość i analiza finansowa przedsiębiorstwa, AE, Katowice 2005, s. 174.
5 Ibidem.
6 Nowak E., Analiza sprawozdań finansowych, PWE, Warszawa 2008, s. 142.
7 Kowalak R., Ocena kondycji finansowej przedsiębiorstwa w badaniu zagrożenia upadłością, ODDK, Gdańsk 2008, s. 79.
8 Nowak E., Analiza, op. cit., s. 137.
9 Wędzki D., Analiza wskaźnikowa sprawozdania finansowego tom 1, Wolters Kluwers, Kraków 2009, s. 270.
10 Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Analiza, op. cit., s. 111.

Powrót