Dźwignia finansowa

Dźwignia finansowa (DFL) – związana jest ze strukturą finansowania majątku firmy, czyli prezentuje zależność między tą strukturą, a rentownością kapitału własnego.1 Czynnikiem, który warunkuje jej wystąpienie są stałe koszty finansowe. Dźwignia ta działa od zysku operacyjnego do zysku netto.
Stopień dźwigni finansowej – efekt dźwigni finansowej, który polega na tym, że zmiana zysku operacyjnego, gdzie koszty finansowe są stałe, będzie powodować więcej niż proporcjonalną zmianę zysku brutto lub netto, a także wskaźnika ROE i EPS. Wyznacza się za pomocą następujących wzorów:
a) Stopień dźwigni finansowej w ujęciu statycznym2

Stopień dźwigni finansowej w ujęciu statycznym

gdzie:
EBT – zysk brutto
I – stałe koszty finansowe

b) Stopień dźwigni finansowej w ujęciu dynamicznym3

Stopień dźwigni finansowej w ujęciu dynamicznym

Stopień dźwigni finansowej informuje, o ile zmieni się zysk brutto, jeżeli zysk operacyjny zmieni się o 1%. Znajomość stopnia dźwigni finansowej, można więc z powodzeniem wykorzystywać w procesie planowania finansowego.
Stopień dźwigni finansowej zależy od poziomu zysku operacyjnego i wielkości kosztów finansowych. Gdy poziom kosztów finansowych jest bliski wartości zysku operacyjnego, stopień dźwigni finansowej będzie wysoki i odwrotnie.

Poniżej zaprezentowano wzór obliczenia wskaźnika ROE i EPS:4
a) Wskaźnik rentowności kapitału własnego – ROE

Wskaźnik rentowności kapitału własnego - ROE

b) Wskaźnik zysku netto na jedną akcję – EPS

Wskaźnik zysku netto na jedną akcję - EPS

Wskaźnik ROE informuje, ile groszy zysku netto generuje każda złotówka kapitału własnego firmy, a wskaźnik EPS informuje, ile groszy zysku netto przypada na każdą wyemitowaną przez spółkę akcję.

Efekt dźwigni finansowej nie występuje w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo nie korzysta z kapitałów obcych, a więc zysk operacyjny jest równy zyskowi brutto. Jeśli DFL ma wartość 1, to każda zmiana zysku operacyjnego spowoduje identyczną zmianę zysku brutto, netto oraz wskaźnika ROE i EPS.
Dodatni efekt dźwigni finansowej występuje w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo finansuje część kapitału własnego kapitałem obcym, a więc zwiększa poziom kosztów finansowych, co może wywołać pozytywny efekt m.in. wzrost wskaźnika ROE i EPS. Taki stan nie może trwać cały czas, gdyż pozytywny efekt dźwigni finansowej występuje tylko do momentu, w którym rentowność operacyjna kapitału całkowitego będzie wyższa od oprocentowania kapitałów obcych wykorzystywanych przez przedsiębiorstwo. Przedstawia to poniższy wzór:

– Dodatni efekt dźwigni finansowej5

Dodatni efekt dźwigni finansowej

gdzie:
r – nominalne oprocentowanie kapitału obcego

Ujemny efekt dźwigni finansowej (maczuga finansowa) występuje w sytuacji, gdy koszty finansowe mogą przewyższyć wygenerowany zysk operacyjny.6 Firma zanotuje wówczas stratę, a wskaźnik ROE będzie miał wartość ujemną. Warto zaznaczyć, że dodatnim efektem dźwigni finansowej zainteresowani są inwestorzy. Zwiększa on rentowność kapitału własnego i zysku netto przypadającego na jedną akcję, dzięki czemu inwestorzy mogą spodziewać się wyższej dywidendy i chętniej będą inwestować swoje pieniądze w akcje spółki. W odwrotnej sytuacji poziom wskaźników ROE i EPS ulegają obniżeniu lub nawet osiągają wartość ujemną, co powoduje że inwestorzy nie lokują swoich pieniędzy w akcje spółki, a nawet spada cena rynkowa akcji.

Graniczny poziom zysku operacyjnego (dźwigni finansowej) – poziom zysku operacyjnego, przy którym nie wystąpi efekt dźwigni finansowej, a tym samym rentowność kapitału własnego będzie identyczna. Przedstawia to wykres:

Graniczny poziom zysku operacyjnego (dźwigni finansowej)

Źródło: Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, TNOiK, Toruń 2006, s. 76.

Wykres ten przedstawia zależność, jaka zachodzi między zyskiem operacyjnym, a rentownością kapitału własnego (ROE) lub zyskiem netto na jedną akcję (EPS).
Linia A pokazuje, że przedsiębiorstwo korzysta tylko z kapitału własnego, zaś linia B przedstawia sytuację, w której część kapitału własnego została zastąpiona kapitałem obcym.
Graniczny punkt zysku operacyjnego – punkt przecięcia obu prostych. Obrazuje taką wielkość zysku operacyjnego, przy której nie występuje efekt dźwigni finansowej.
Powyżej tego punktu efekt dźwigni finansowej jest dodatni to należy wybrać wariant finansowania kapitałami obcym, a poniżej jest ujemny to należy wybrać wariant finansowania bez kapitałów obcych. Przedstawiono to poniżej:7

EBIT > EBITx – wystąpi dodatni efekt dźwigni finansowej, należy wybrać wariant finansowania z udziałem kapitałów obcych;
EBIT > EBITx – wystąpi ujemny efekt dźwigni finansowej, należy wybrać wariant finansowania bez kapitałów obcych;
EBIT > EBITx – nie wystąpi efekt dźwigni finansowej, oba warianty finansowania są równoważne.

Wartość granicznego poziomu zysku operacyjnego można wyznaczyć w bardzo prosty sposób. Przedstawia to wzór:

– Graniczny poziom zysku operacyjnego

EBITx = r × KOG

gdzie:
KOG – łączna wartość kapitału przedsiębiorstwa

Nadmierny udział kapitałów obcych w finansowaniu działalności spółki, może spowodować podniesienie ceny kredytu. Wyższe koszty finansowe mogą osłabić korzystny efekt dźwigni finansowej lub nawet zamienić go w niekorzystną maczugę finansową.
Zależność obrazującą dodatni efekt dźwigni finansowej (EBIT > EBITx) można przekształcić tak, że otrzymamy w ten sposób:

fp (37)

ROA (operacyjna) < ROE (brutto)

Dodatni efekt dźwigni finansowej, jak wynika z przekształcenia będzie występował, gdy rentowność operacyjna aktywów (ROA) będzie mniejsza od rentowności brutto kapitału własnego (ROE).
Efekt tarczy podatkowej8 – polega na tym, że koszty finansowe są dla firmy kosztem uzyskania przychodu. Obniżają one wartość zysku brutto, dzięki czemu niższa jest również wielkość odprowadzanego do Urzędu Skarbowego podatku dochodowego.

Zaoszczędzona w ten sposób kwota pieniędzy to inaczej kwotowy wyraz tarczy podatkowej. Wyznacza się go następująco:

kwotowy wyraz tarczy podatkowej = I x T


1 Czekaj J., Dresler Z., Podstawy zarządzania finansami firm, PWN, Warszawa 1997, s. 226.
2 Bień W., Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, Difin, Warszawa 2000, s. 146.
3 http://www.analizyontime.pl/?sub=8&page=dzwignie z dnia 14 lutego 2012 r.
4 Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, TNOiK, Toruń 2006, s. 72-73.
5 Ibidem, s. 75.
6 http://www.goldfinance.pl/slownik-terminow-finansowych/d/dzwignia-finansowa.html z dnia 14 lutego 2012 r.
7 Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Zarządzanie, op. cit., s. 77.
8 Krajewski M., Zarządzanie finansowe w przedsiębiorstwach, ODDK, Gdańsk 2006, s. 133-134.

Powrót