Dźwignia operacyjna

Analizując finanse przedsiębiorstwa można wyróżnić trzy rodzaje dźwigni: dźwignię operacyjną, finansową i połączoną. Czynnikiem stałym, który warunkuje ich wystąpienie są: stałe koszty produkcji lub stałe koszty finansowe.

Zakres działania dźwigni operacyjnej, finansowej i połączonej

Zakres działania dźwigni operacyjnej, finansowej i połączonej

Źródło: Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, TNOiK,
Toruń 2006, s. 67.

Dźwignia operacyjna – relacje, które zachodzą między kosztami zmiennymi a stałymi w przedsiębiorstwie.1 Zwiększanie wielkości produkcji i sprzedaży, powoduje obniżkę kosztów stałych przypadających na jednostkę, a tym samym obniżkę jednostkowych kosztów całkowitych. Przy stałej cenie, wzrost sprzedaży będzie powodował więcej niż proporcjonalne przyrosty zysku operacyjnego.

Stopień dźwigni operacyjnej (DOL) – efekt dźwigni operacyjnej, który opiera się na założeniu, że wielkość zmiany zysku operacyjnego zmienia się pod wpływem zmiany wielkości sprzedaży.2 Wyznaczyć go można w następujący sposób:
a) Stopień dźwigni operacyjnej w ujęciu statycznym3

Stopień dźwigni operacyjnej w ujęciu statycznym

gdzie:
S – przychody ze sprzedaży
Kz – całkowite koszty zmienne
MB – całkowita marża brutto
EBIT – zysk operacyjny

b) Stopień dźwigni operacyjnej w ujęciu dynamicznym4

Stopień dźwigni operacyjnej w ujęciu dynamicznym

Stopień dźwigni operacyjnej informuje, o ile procent zmieni się poziom zysku operacyjnego w przypadku jednoprocentowej zmiany sprzedaży przy założeniu, że pozostałe czynniki Ceteris paribus. Znając stopień dźwigni operacyjnej, można określić wielkość zysku operacyjnego i oblicza się go ze wzoru:5

%ΔEBIT = %ΔS × DOL

Dźwignia operacyjna może mieć wpływ na wynik operacyjny:

  • dodatni,
  • ujemny.

Dodatni efekt dźwigni operacyjnej – przedsiębiorstwo zwiększa poziom sprzedaży, co powoduje znacznie większy przyrost zysku operacyjnego.
Ujemny efekt dźwigni operacyjnej – wielkość sprzedaży spada, co powoduje znacznie szybszą obniżkę zysku EBIT, a nawet może doprowadzić strat finansowych.

Stopień dźwigni operacyjnej można również wyznaczyć wykorzystując do tego względny margines bezpieczeństwa działania. Wzór wtedy wygląda następująco:

– Stopień dźwigni operacyjnej

Stopień dźwigni operacyjnej

Margines bezpieczeństwa działania musi być wyznaczony za pomocą progu rentowności bez uwzględnienia kosztów finansowych.


1 Czekaj J., Dresler Z., Podstawy zarządzania finansami firm, PWN, Warszawa1997, s. 225.
2 http://www.analizyontime.pl/?sub=8&page=dzwignie z dnia 14 lutego 2012 r.
3 Dynus M., Kołosowska B., Prewysz-Kwinto P., Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, TNOiK, Toruń 2006, s. 68.
4 Czekaj J., Dresler Z., Podstawy, op. cit., s. 225.
5 Bień W., Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, Difin, Warszawa 2000, s. 146.

Powrót