Łączenie kont

Łączenie kont1 – polega na wprowadzeniu jednego konta w miejsce stosowanych dwóch lub większej ich liczby. Stosuje się je wówczas, gdy zbędne jest tak szczegółowe grupowanie składników lub gdy liczba operacji ujmowanych na danym koncie jest niewielka.

W wyniku połączenia dwóch lub więcej kont aktywnych konto nowo powstałe ma również charakter konta aktywnego. Przykładem jest tu konto „Środki trwałe” powstałe z połączenia kilku kont służących do syntetycznej ewidencji poszczególnych grup środków trwałych („Budynki”, „Budowle” itd.).

Według analogicznych zasad połączeniu ulegają konta bilansowe pasywne. Na przykład w miejsce kilku kont funduszy specjalnych można prowadzić jedno wspólne konto „Fundusze specjalne”.

Jeżeli natomiast połączeniu ulega konto aktywne z kontem pasywnym, to:2

  • w rezultacie łączenia netto powstaje konto aktywne lub pasywne, którego charakter zależy od salda wykazywanego w danym momencie, przy czym saldo to jest równe różnicy salda debetowego i kredytowego kont połączonych,
  • w rezultacie łączenia brutto powstaje konto aktywno-pasywne, tj. takie, które w danym momencie wykazuje dwa salda: debetowe i kredytowe, przy czym jedno saldo wyraża składnik aktywów, a drugie pasywów.

W wyniku połączenia kont aktywnych „Należności” z kontami pasywnymi „Zobowiązania” powstają konta rozrachunków. Łącząc należności i zobowiązania wobec tego samego kontrahenta, stosuje się regułę łączenia netto. Łączenie netto polega na kompensacie sald kont łączonych oraz wzajemnych obrotów między tymi kontami.

Jeżeli ten sam kontrahent (ta sama osoba) występuje w podwójnym charakterze: wierzyciela i dłużnika, to rozliczenie z nim wymaga porównania zapisów z kont, np. „Należności od kontrahenta X” i „Zobowiązania wobec kontrahenta X” w celu ustalenia kwoty podlegającej zapłacie. Dokonując połączenia kont należności i zobowiązań wobec tego samego kontrahenta otrzymujemy konto rozrachunków z danym kontrahentem, które można zamknąć jednym saldem.
Jeżeli konto „Rozrachunki z kontrahentem Z” wykazuje saldo Ct czyli zobowiązania wobec kontrahenta Z, to wtedy jest to konto pasywne.
Drugi rodzaj łączenia kont aktywnych i pasywnych to łączenie brutto. Różni się on od poprzedniego tym, że na koncie liczonym nie może nastąpić kompensata wzajemnych obrotów oraz sald kont łączonych, a więc występują na nim nadal dwa salda: osobno należności (saldo Dt) i osobno zobowiązań (saldo Ct).
Konto syntetyczne „Rozrachunki z kontrahentami” obejmuje rozrachunki z grupą osób, a więc nie można tu dokonać kompensaty należności od jednej osoby ze zobowiązaniami wobec kogoś innego. Jeżeli przykładowo rozrachunki dotyczą dwóch kontrahentów, przy czym wobec kontrahenta X występuje zobowiązanie na kwotę 5000 zł, a wobec kontrahenta Y należność na 3000 zł, to nie można dokonać kompensaty należności i zobowiązań, gdyż dotyczą one różnych osób.
Do kont rozrachunków z grupami kontrahentów prowadzi się ewidencję analityczną zapewniającą możliwość kontroli operacji rozrachunkowych z każdym kontrahentem z osobna oraz ustalenia indywidualnych kwot należności lub zobowiązań.

W praktyce najczęściej nie prowadzi się osobnych kont do ewidencji należności z tytułu dostaw oraz usług i zobowiązań z tytułu dostaw i usług, lecz ujmuje się je na jednym koncie „Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami”, obejmującym wszystkie rozrachunki z kontrahentami.

Na tej samej zasadzie dokonuje się połączenia innych należności i zobowiązań (ale muszą być powiązane ze sobą np. należności z tytułu podatków, dotacji i ubezpieczeń społecznych oraz zobowiązania z tytułu podatków, ceł i ubezpieczeń społecznych łączy się w rozrachunki publiczno-prawne).


1 Gierusz B., Podręcznik samodzielnej nauki księgowania, ODDK, Gdańsk 2003, s. 104.
2 Messner Z., Podstawy rachunkowości, WAE, Katowice 2003, s. 125.

Powrót