Rachunkowość jako system ewidencji gospodarczej

Przedmiotem rachunkowości są określone zjawiska i procesy gospodarcze występujące w podmiotach gospodarczych.1 Podmiotami rachunkowości są jednostki prowadzące rachunkowość czyli osoby prawne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą.2
Rachunkowość – system ewidencji gospodarczej, który odzwierciedla w formie pieniężnej zjawiska i procesy gospodarcze, które zachodzą w danej jednostce i pozwalają na przedstawienie jej sytuacji majątkowej, finansowej oraz wynik finansowy.3

Rachunkowość jednostki obejmuje:

  1. przyjęte zasady (politykę) rachunkowości,
  2. prowadzenie ksiąg rachunkowych, ujmujących zapisy zdarzeń w porządku chronologicznym i systematycznym,
  3. okresowe ustalenie lub sprawdzenie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów,
  4. wycenę aktywów i pasywów oraz ustalenie wyniku finansowego,
  5. sporządzenie sprawozdań finansowych,
  6. gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych oraz pozostałej przewidzianej ustawą dokumentacji,
  7. badanie i ogłaszanie sprawozdań finansowych.

W rachunkowości stosowane są następujące metody:4

  1. metoda podmiotowa – wszystkie obserwacje rozpatruje się w rachunkowości z punktu widzenia danej jednostki,
  2. metoda bilansowa – wszystkie zjawiska ujmowane są w danym podmiocie dwustronnie,
  3. metoda momentów i okresów sprawozdawczych – umożliwia liczbowe określenie w dowolnym wybranym momencie wielkości zasobów i źródeł ich finansowania oraz rozmiarów procesów gospodarczych, jakie zaistniały pomiędzy dwoma momentami,
  4. metoda grupowania – polega na tworzeniu jednorodnych grup w oparciu o cechy wspólne elementów zbiorowości,
  5. metoda wyceny – według której w rachunkowości ujmowane są tylko te zjawiska, które można ująć wartościowo.

Najważniejsze zasady rachunkowości podporządkowane koncepcji „rzetelnego i jasnego obrazu” to:5

  1. zasada memoriału – polega na ujęciu w księgach rachunkowych oraz sprawozdaniu finansowym operacji gospodarczych dotyczących danego okresu,
  2. zasada współmierności – w księgach rachunkowych i wyniku finansowym należy ująć wszystkie osiągnięte przychody i współmierne z przychodami koszty ich osiągnięcia,
  3. zasada periodyzacji – wymaga podziału zdarzeń gospodarczych na okresy i ujmowania wyników działalności za te okresy,
  4. zasada istotności – wyodrębnienie w rachunkowości wszystkich zdarzeń istotnych do oceny sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki,
  5. zasada ciągłości – polega na stosowaniu w kolejnych latach przyjętego sposobu postępowania (dotyczy to głównie sposobów wyceny składników majątku),
  6. zasada ostrożnej wyceny – sposób wyceny składników majątkowych oraz zaliczenie przychodów, kosztów, strat i zysków do wyników danego okresu,
  7. zasada wyższości treści nad formą – określone operacje muszą być ujęte w księgach i wykazane w sprawozdaniach finansowych zgodnie z ich treścią i rzeczywistością ekonomiczną,
  8. zasada kontynuacji działalności – przyjmuje się założenie, że jednostka będzie dalej prowadzić działalność gospodarczą.

1 Dobija M., Rachunkowość zarządcza i controlling, PWN, Warszawa 1997, s. 15.
2 Gierusz B., Podręcznik samodzielnej nauki księgowania, ODDK, Gdańsk 2003, s. 13.
3 Messner Z., Podstawy rachunkowości, WAE, Katowice 2003, s. 21.
4 Ibidem, s. 23-25.
5 Micherda B., Podstawy rachunkowości. Aspekty teoretyczne i praktyczne, PWN, Warszawa 2005, s. 23-29.