Grupowanie kosztów według miejsc ich powstania

Miejsce powstania kosztów jest pojęciem umownym, stosowanym dla potrzeb rachunku kosztów, podobnie jak terminy: nośnik kosztów, przedmiot kalkulacji czy klucz. Wymaga ono każdorazowo skonkretyzowania w dostosowaniu do warunków i rozwiązań stosowanych w danym przedsiębiorstwie. Nazwa miejsca powstania kosztów wskazuje, że chodzi o odcinek działalności przedsiębiorstwa, na którym koszty powstały lub na rzecz których je poniesiono. Na ogół są to miejsca terytorialnie wydzielone, choć warunek ten nie zawsze musi być spełniony.

Przy wyodrębnianiu (tworzeniu) miejsca powstania kosztów za punkt wyjścia przyjmuje się z reguły wiążący w przedsiębiorstwie podział na komórki organizacyjne: ruchu (wydziały) i administracji (działy), powołane do potrzeb zarządzania, który to podział z kolei jest dostosowany do działalności wykonywanej przez to przedsiębiorstwo, jego rozmieszczenia (jedno-, wielozakładowe) i związanych z tym funkcji. Z tego też względu grupowanie kosztów wg miejsc powstania kosztów zwane jest też jako funkcjonalny układ kosztów. Koszty według miejsc powstania to:

  1. koszty fazy zakupu,
  2. koszty fazy produkcji,
  3. koszty fazy sprzedaży,
  4. koszty ogólnego zarządu.

Koszty fazy zakupu – koszty działalności zaopatrzeniowej, a są nimi koszty zakupu materiałów, surowców i półfabrykatów obcych nie objętych ceną zakupu a ponoszonych przez podmiot gospodarczy do momentu przyjęcia zapasów do magazynu. A więc są to koszty transportu, ubezpieczenia materiałów (surowców, półfabrykatów, towarów) w drodze, składowania, płac za załadunek i wyładunek wraz z narzutami, koszty opakowań nienadających się do powtórnego użytku. Rodzaj tych kosztów i ich wielkość będzie zależała od charakteru działalności, jaką jednostka prowadzi.

Koszty fazy produkcji – są to koszty działalności stanowiące zasadniczy przedmiot działania jednostki gospodarczej. Mogą to być koszty dotyczące produkcji wyrobów, wykonania robót budowlanych, świadczenia usług. Jeśli przedsiębiorstwo będzie zajmowało się produkcją to wystąpią tu takie koszty jak: materiały zużywane do produkcji, wynagrodzenia pracowników produkcyjnych, energia elektryczna. Tak więc można zauważyć, że na koszty produkcji składają się koszty bezpośrednie oraz koszty pośrednie wydziałów działalności podstawowej.

Koszty fazy sprzedaży – rzeczywiste koszty związane ze sprzedażą, przede wszystkim produktów gotowych ponoszonych po ich wydaniu z magazynu. Do najczęściej spotykanych kosztów sprzedaży można zaliczyć: koszty reklamy, opakowań, koszty załadunku, wyładunku, transportu, ubezpieczenie, podatek akcyzowy, prowizje jednostek uczestniczących w sprzedaży, koszty napraw gwarancyjnych i inne. Wszystkie te koszty, aby było można zaliczyć je do kosztów sprzedaży muszą obciążać jednostkę sprzedającą.

Koszty ogólnego zarządu – są związane z zarządzaniem jednostką jako całością oraz kosztami ogólnogospodarczymi dotyczącymi danego podmiotu. Do kosztów ogólno administracyjnych zalicza się:

  • wynagrodzenia wraz ze świadczeniami na rzecz pracowników zarządu,
  • delegacje i przejazdy (krajowe i zagraniczne),
  • opłaty pocztowe i telekomunikacyjne,
  • zużycie materiałów na cele biurowe,
  • pozostałe koszty ogólno administracyjne – koszty reklamy i reprezentacji, podatki, opłaty administracyjne, ubezpieczenia.

Koszty ogólnogospodarcze obejmują:

  • wynagrodzenia z narzutami pracowników techniczno-ekonomicznych wykonujących prace związane z prowadzeniem działalności podstawowej, magazynierów, obsługi gospodarczej i ochrony obiektów,
  • zużycia materiałów i paliw do utrzymania czystości, konserwacji budynków ogólnozakładowych, sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, dróg wewnętrznych jednostki,
  • zużycie energii elektrycznej i cieplnej w komórkach ogólnego przeznaczenia,
  • amortyzacja obiektów ogólnego przeznaczenia,
  • pozostałe koszty ogólno produkcyjne m.in. koszty racjonalizacji i wynalazczości, wywozu śmieci, sprzątania, składania zapasów w obcych magazynach, koszty bhp.

Celem ujęcia kosztów według miejsc powstania jest:
1. ułatwienie kontroli, bo gromadzenie kosztów według komórek organizacyjnych to pierwszy krok do decentralizacji odpowiedzialności za nie,
2. ułatwienie rozliczenia świadczeń przedsiębiorstwa na nośniki, gdyż lepiej wiąże skutki (poniesienie kosztu) z przyczyną (świadczenie).
Sprawowanie kontroli nad kosztami może następować na szczeblu przedsiębiorstwa lub na szczeblu jego komórek. W obu jednak przypadkach celowe jest poddanie kosztów kontroli (lub tylko obserwacji, gdyż wpływ na ich kształtowanie jest ograniczony), w przekroju wyodrębnionych organizacyjnie komórek przedsiębiorstwa – produkujących i reprodukujących wydziałów ruchu i działów administracji.

Ujęcie kosztów w sposób uwzględniający istniejącą w przedsiębiorstwie strukturę organizacyjną ma wiele zalet, gdyż jeżeli nawet kierownicy odpowiednich komórek nie przejęli odpowiedzialności za koszty powstałe w tych komórkach, to łatwiej jest ocenić koszty, podejmować odpowiednie działania naprawcze, wiadomo bowiem gdzie wystąpiło dane zjawisko, uznane za niepożądane.

Powrót